Gewoon een beetje anders

Kinderen met een verstandelijke beperking zijn vaker onveilig gehecht dan andere kinderen. Dit heeft verschillende oorzaken:

* Door cognitieve beperkingen: moeite onderscheid maken tussen doel en middel, oorzaak en gevolg. Vb. als ik huil, word ik opgepakt. En moeite om een model van verwachtingen op te bouwen omdat alle situaties verschillen. Deze kinderen hebben pas het inzicht in wat ze kunnen verwachten als de situatie zowat identiek is.
* Lager sociaal emotioneel niveau
* Beperkte communicatieve en gedragsvaardigheden van kind kan ouder kind relatie verslechteren.
*
Discontinuïteit in zorgverlening kan nog onveiliger worden voor kind waardoor het nog slechter hecht.

Wat is een hechtingsstoornis

Hechtingsstoornis, Reactieve Hechtingsstoornis of zoals het niet-officieel ook genoemd wordt Geen-Bodem -Syndroom is een stoornis die bij biologisch eigen kinderen kan voorkomen, maar ook bij pleeg, adoptiekinderen en verstandelijk beperkte kinderen gediagnosticeerd wordt. Kinderen die aan deze stoornis lijden, slagen er niet in om zich op een gepaste wijze emotioneel te hechten aan hun ouders of anderen die voor hun zorgen. De oorzaak kan liggen in verwaarlozing of mishandeling (geestelijk of lichamelijk), maar kan ook ontstaan als het kind niet voldoende gelegenheid krijgt om emotionele banden te vormen, bijvoorbeeld als het regelmatig andere verzorgers krijgt. Vaak is dit het geval bij kinderen met een verstandelijke beperking. Deze kinderen worden uithuis geplaatst en groeien op in een instelling. In deze instelling krijgt het kind regelmatig andere verzorgers. Hierdoor krijgt het kind niet de kans om zich aan één persoon, wat in eerste instantie de ouders zouden moeten zijn, te hechten. Het komt zelfs voor dat de band die hulpverleners met een verstandelijk gehandicapt kind opbouwen sterker is dan die tussen de ouders en het kind. Dit heeft te maken met het feit dat een hulpverlener een basishouding ten opzichte van het kind aanneemt. Hierdoor wordt structuur en zekerheid geboden en dit is precies waar een kind met een verstandelijke beperking behoefte aan heeft.Hechtingsstoornis; het woord zelf zegt het eigenlijk al, het niet op een goede manier kunnen hechten. Over het woord hechtingsstoornis wordt verschillend gedacht, sommigen noemen het ook relatiestoornis.
(bron: MEE)

Diagnostische criteria DSM-IV, 313.89 Reactieve Hechtingsstoornis
1. In de meeste situaties opmerkelijk verstoorde en niet aan de ontwikkeling aangepaste sociale relatievormen, optredend voor het 5e jaar en duidelijk zichtbaar in:

§ een voortdurend mislukken om op een aan de leeftijd aangepaste wijze sociale interacties te stellen of erop te antwoorden, zoals duidelijk door overdreven geremde, overalerte of erg ambivalente en tegenstrijdige reacties;
§ een gebrek aan duidelijke bindingen, wat blijkt uit en onvermogen om in sociale relaties een onderscheid des persoons te maken, met een duidelijk onvermogen om op die verschillende personen passend te reageren.

2. De stoornis mag niet te wijten zijn aan een algemene ontwikkelingsstoornis zoals een mentale handicap, of een symptoom zijn van een pervasieve ontwikkelingsstoornis zoals het autisme.

3. Er moeten sporen zijn van een vroegkinderlijke verwaarlozing:
voortdurende veronachtzaming van emotionele basisbehoeften (koestering, troost, aanmoediging van het kleine kind);

§ verwaarlozing van de fysieke basisbehoeften (verzorging, voeding);
§ herhaaldelijke wisseling van basisverzorgers, waardoor geen stabiele hechtingen mogelijk waren. 4 Men mag veronderstellen dat de verwaarlozing onder punt 3 verantwoordelijk is voor het gestoorde gedrag, dat ook volgde op die verwaarlozing.Onder te verdelen in:
§ het geremde type
§ het ontremde typekinderen met een verstandelijke beperking komen echter niet in aanmerking voor de diagnose reactieve hechtingsstoornis. Criterium B zegt dat de stoornis niet enkel te verklaren mag zijn door een achterstand in de ontwikkeling, zoals bij kinderen met een verstandelijke beperking. Het is bijna onmogelijk om aan te tonen dat de reden van het afwijkende gedrag van een kind een vermoedelijke hechtingsstoornis is en niet de verstandelijke beperking
(bron: DSM IV)

Hechtingsproblematiek bij kinderen met een beperking

Toch kan zich bij een kind met een beperking een gestoorde hechting ontwikkelen. Een kind een veilige basis meegeven, zodat het kind zich veilig kan hechten, vraagt veel investering en zorg. Een kind met een beperking dezelfde veilige basis geven, vraagt nog meer van ouders, maar ook van de begeleiders. Kinderen met een beperking zijn wel in staat om zich te hechten. Onderzoeken bevestigen dat een goede hechting ook nog op latere leeftijd gerealiseerd kan worden. Hiervoor geldt wel een belangrijke voorwaarde: de ouder of verzorger moet sensitief zijn en is hierdoor in staat de signalen van het kind op te vangen, waar te nemen en hierop te reageren. Ook een voorwaarde is dat de omgeving stabiel is, er niet voortdurend sprake is van wisselende begeleiders en bewoners; . Dat vraagt enige aanpassing; een nieuwe vorm van samenwerken en communiceren; denken en goed op elkaar leren afstemmen. Ouders van een kind met een beperking zijn niet altijd in staat om deze aanpassing te leveren. Kinderen met een beperking zouden door hun beperkte denkcapaciteit meer moeite kunnen hebben om meer complexe verwachtingen over het gedrag van hun ouders of verzorgers op te bouwen. Het is niet ondenkbaar dat dit soort kinderen door hun cognitieve beperkingen alleen maar verwachtingen over het gedrag van anderen kunnen opbouwen als de ouder/verzorger iedere keer op exact dezelfde wijze reageert. De meeste ouders/verzorgers zullen echter iedere keer weer net even anders reageren

Kinderen met een gestoorde hechting laten dit voornamelijk zien in de vorm van gedesorganiseerd gedrag wat door de ouders als onverstaanbaar wordt gezien.
Testen waarmee een hechtingsstoornis kan worden gediagnosticeerd zijn niet ontwikkeld voor kinderen met een beperking, omdat deze kinderen mogelijk anders reageren op scheidingen en herenigingen dan kinderen met een normale ontwikkeling.
(bron: LKNG)

Kenmerken die kunnen wijzen op hechtingsproblemen
Verschijnselen die kunnen wijzen op hechtingsproblemen bij 'normale' kinderen zijn:

* het kind zoekt geen troost als het pijn heeft, bang is of zich niet goed voelt, of het zoekt troost op een vreemde of dubbelzinnige manier, door een mengeling van toenadering en afweer;
* het kind is bijzonder afhankelijk van de verzorger, of het kan juist geen afhankelijkheid verdragen en vraagt nooit om hulp;
* het kind gaat totaal niet in op verzoeken en eisen van de verzorger, of het kind is juist buitengewoon meegaand (dwangmatige gehoorzaamheid);
* het kind houdt niet in de gaten of de verzorger aanwezig blijft als het een nieuwe omgeving gaat verkennen, of het kind heeft juist een enorme tegenzin om de verzorger te verlaten;
* het kind is overbezorgd of gedraagt zich zeer controlerend tegenover de verzorger, bijvoorbeeld bazig of bestraffend;
* het kind zoekt na een scheiding geen contact met de verzorger, of het is heel boos of blijft overstuur na terugkeer van de verzorger;
* het kind verstart als het contact zoekt of krijgt;
* het kind maakt onnatuurlijk gemakkelijk contact met vreemden, ook lichamelijk, zonder op de verzorger te letten; het kind is makkelijk over te halen om de verzorger te verlaten en met een vreemde mee te gaan;
* het kind vraagt op een negatieve manier veel aandacht, bijvoorbeeld door vernietigingsdrang, naar anderen, maar ook naar zichzelf. Voorbeelden hiervan zijn zelfverwonding, fysiek geweld, wreedheid tegen dieren, dwangmatig eten, stelen, vernielen, slapeloosheid, provocerend seksueel gedrag en weglopen. Naast dit agressieve kind is er het passieve kind dat ogenschijnlijk alles accepteert, maar extreem initiatiefloos blijft;
* het kind vertoont overlevingsgedrag: het is erg bezig met het observeren, taxeren en manipuleren van zijn omgeving.